1921 yılında imzalanan Ankara Antlaşması ile İskenderun Sancağı, Fransız mandası altındaki Suriye sınırları içinde bırakıldı. Ancak Hatay meselesi hiçbir zaman Türkiye’nin gündeminden düşmedi.
Fransa'nın Kararı Süreci Değiştirdi
1936 yılında Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık vermeye hazırlanması üzerine Türkiye, Hatay konusunu yeniden uluslararası platforma taşıdı. Yapılan girişimlerin ardından 1937 yılında Hatay'a iç işlerinde bağımsız, dış işlerinde ise Suriye'ye bağlı "ayrı bir varlık" statüsü tanındı.
Bu gelişme, Hatay'ın geleceğini belirleyen en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
Atatürk'ten Kritik Mesaj
Mustafa Kemal Atatürk, ağır hastalığına rağmen Mayıs 1938'de Mersin ve Adana'daki askerî birlikleri denetleyerek Türkiye'nin Hatay konusunda geri adım atmayacağı mesajını verdi.
Bu kararlı duruşun ardından 5 Temmuz 1938'de Türk askerleri Hatay'a girdi.
Hatay Devleti Sadece 10 Ay Yaşadı
2 Eylül 1938'de kurulan Hatay Devleti, yaklaşık 10 ay boyunca varlığını sürdürdü. Bu süreçte yönetim, hukuk ve ekonomik sistem büyük ölçüde Türkiye ile uyumlu hale getirildi.
Fransa Neden Geri Adım Attı?
Uzmanlara göre Fransa'nın Hatay konusunda uzlaşmaya gitmesinin en önemli nedenlerinden biri Avrupa'da yaklaşan II. Dünya Savaşı oldu.
Almanya ve İtalya'nın giderek güçlenmesi karşısında Fransa, Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin desteğini stratejik açıdan daha önemli görmeye başladı. Böylece Hatay üzerindeki hakimiyetini sürdürmek yerine Türkiye ile anlaşma yoluna gitti.
35 Milyon Frank Tartışması
Tarih boyunca sıkça dile getirilen 35 milyon Fransız frangı ödemesi de zaman zaman yanlış yorumlanıyor.
Söz konusu ödeme, Hatay topraklarının satış bedeli değil; bölgede bulunan Fransız kişi ve kuruluşlarına ait taşınmazlar, tesisler ve çeşitli hakların devri karşılığında gerçekleştirildi.
Hatay Nasıl Türkiye'ye Katıldı?
Hatay'ın Türkiye'ye katılım süreci şu adımlarla tamamlandı:
- 23 Haziran 1939: Türk–Fransız Antlaşması imzalandı.
- 29 Haziran 1939: Hatay Millet Meclisi oy birliğiyle Türkiye'ye katılma kararı aldı.
- 7 Temmuz 1939: Hatay Vilayeti resmen kuruldu.
- 23 Temmuz 1939: Devir töreni gerçekleştirildi ve son Fransız askerleri Hatay'dan ayrıldı.
Referandum Yapılmadı
Hatay'ın Türkiye'ye katılımı bir referandum sonucunda gerçekleşmedi. Süreç, Hatay Millet Meclisi'nin oy birliğiyle aldığı Türkiye'ye katılma kararı ile tamamlandı.
Tarihi Süreçte Birden Fazla Etken Rol Oynadı
Tarihçiler, Hatay'ın Türkiye'ye katılmasının tek bir nedene bağlanamayacağını belirtiyor. Süreçte;
- Türkiye'nin yürüttüğü diplomatik girişimler,
- Askerî kararlılık,
- Hukukî düzenlemeler,
- Hatay Devleti'nin kurulması,
- II. Dünya Savaşı öncesindeki uluslararası dengelerin değişmesi
birlikte etkili oldu.
