Hatay’da arazi ve arsa sahiplerinin karşılaştığı elektrik direği, trafo ve enerji nakil hatları, taşınmazın kullanımını etkileyebiliyor. Peki, özel mülkiyetteki bir araziden elektrik hattı geçirilmesi veya araziye direk yerleştirilmesi durumunda mal sahibi bedel talep edebilir mi?
Kamulaştırma işlemi yapılmadan taşınmaza müdahale edilmiş olması, bedel talebini gündeme getirebiliyor. Anayasa Mahkemesi de Şevket Karataş kararında, kamulaştırma yapılmaksızın taşınmazdan enerji nakil hattı geçirilmesini mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirdi. Ancak bu karar, üzerinde elektrik hattı bulunan bütün taşınmazlar için otomatik ödeme anlamına gelmiyor. Her parselin hukuki durumu ayrıca inceleniyor.
Arazi sizin kalabilir, kullanım hakkı sınırlandırılabilir
Elektrik hattı için taşınmazın tamamının satın alınması her durumda gerekmiyor. Hat güzergâhında, ilgili kurumun belirli amaçlarla yararlanmasını sağlayan bir irtifak hakkı kurulabiliyor. Böylece arazi mal sahibinde kalırken kullanımına belirli sınırlamalar getirilebiliyor.
Direğin oturduğu alan ile hattın geçtiği bölümün hukuki ve bedel bakımından değerlendirilmesi de farklı olabiliyor. İrtifak bedelinde temel ölçüt, bu hakkın taşınmazda oluşturduğu değer kaybı. Bu nedenle hattın altındaki alanın her durumda tam satış bedelinin ödeneceği söylenemiyor.
Tazminat için sabit bir rakam yok
“Direk başına şu kadar ödeme yapılır” şeklinde herkes için geçerli bir tutar bulunmuyor. Taşınmazın niteliği, değeri, hattın güzergâhı ve kullanım üzerindeki etkisi değerlendirmeyi değiştirebiliyor.
Anayasa Mahkemesinin incelediği Şevket Karataş dosyasında da taşınmazdaki değer azalması bilirkişi incelemesine konu oldu. Başka bir parsel için belirlenen tutar veya oran, Hatay’daki bir araziye doğrudan uygulanamaz.
Vatandaş nereden başlamalı?
Bedel talebini araştırmak isteyen taşınmaz sahipleri, öncelikle şu belgeleri bir araya getirmeli:
-
Ada ve parsel bilgileri ile güncel tapu kaydı.
-
Tapuda bulunan irtifak ve diğer takyidat kayıtları.
-
Varsa kamulaştırma tebligatı, anlaşma ve ödeme belgeleri.
-
Direk, trafo ve hattın konumunu gösteren fotoğraflar.
-
Tesisin ne zaman kurulduğuna ilişkin ulaşılabilen belgeler.
Tapuda irtifak kaydı bulunması veya geçmişte ödeme yapılmış olması, değerlendirmenin yönünü değiştirebilir. Bu nedenle yeni bir talepte bulunmadan önce eski işlem dosyasının da incelenmesi gerekir.
Başvurulacak kurum nasıl belirlenir?
Önce tesisin hangi kuruma ait olduğu ve kamulaştırma dosyasını hangi kurumun yürüttüğü öğrenilmeli. Hatay’daki dağıtım tesisleri bakımından Toroslar EDAŞ’tan tesis ve dosya bilgisi istenebilir. TEDAŞ’ın resmî açıklamasına göre elektrik dağıtım tesislerinin özel mülkiyete rastlayan bölümlerindeki kamulaştırma işlemleri TEDAŞ bünyesinde yürütülüyor. Bu nedenle işletmeci şirket ile kamulaştırma ve mülkiyet işlemlerinden sorumlu kurumun aynı olduğu varsayılmamalı.
Yazılı başvuruda, parsel üzerinde kamulaştırma veya irtifak işlemi yapılıp yapılmadığı, işlem tarihi ve bedel ödemesine ilişkin kayıtlar sorulabilir. Belgeler toplandıktan sonra başvuru ve dava yolu, dosyanın özelliklerine göre hukuki olarak değerlendirilmeli.
Her davada uzlaşma zorunlu mu?
Elektrik hattına ilişkin bütün bedel taleplerinde dava öncesi uzlaşmanın zorunlu olduğunu söylemek doğru değil. Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 6. maddesinde, 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 arasındaki belirli fiilî el atmalar için özel bir uzlaşma düzenlemesi bulunuyor. Bu nedenle tesisin kurulma ve taşınmaza müdahale tarihi önem taşıyor.
Hatay’da arazisinde elektrik tesisi bulunan vatandaşlar açısından ilk adım, tapu ve kurum kayıtlarını karşılaştırmak. Bedel hakkının bulunup bulunmadığı, kime başvurulacağı ve izlenecek hukuki yol bu incelemenin ardından netleşebilir.
