6 Şubat depremlerinin ardından yeniden ayağa kalkmaya çalışan Hatay'da bu kez sessiz ama derin bir ekonomik kriz yaşanıyor. Güvenli konut ve işyeri sayısının yetersizliği, kira piyasasını adeta kontrolden çıkardı. Bugün Hatay'da bir eve taşınmak ya da bir işyeri açmak isteyen vatandaş, daha kapıyı açmadan on binlerce hatta yüz binlerce lirayı peşin ödemek zorunda kalıyor.
Hatay Asi Gazetesi'nin emlak piyasasında yaptığı saha araştırması, deprem sonrası oluşan barınma ve ticaret krizinin boyutunu gözler önüne serdi.
Eve Girmeden 60 Bin TL Ödeme Şartı
Hatay genelinde 2+1 ve 3+1 dairelerin aylık kira bedelleri ortalama 16 bin ile 25 bin TL arasında değişiyor. Antakya, Defne ve Arsuz gibi merkezi bölgelerde ise bu rakam 30-35 bin TL'ye ve hatta daha fazlasına kadar yükseliyor.
Ancak asıl yük kira bedelinden sonra başlıyor.
Birçok ev sahibi, bir aylık kira tutarında depozito isterken, emlak ofisleri de bir kira bedeli kadar komisyon talep ediyor.
Bu tabloya göre;
- Aylık kira: 20 bin TL
- Depozito: 20 bin TL
- Emlak komisyonu: 20 bin TL
Toplam ilk ödeme 60 bin TL'yi buluyor.
Yani bir vatandaş, daha evin anahtarını teslim almadan yaklaşık üç maaşını peşin ödemek zorunda kalıyor.
Esnaf İçin Tablo Daha Ağır
Hatay'da ticaret yapmak isteyen esnafın karşılaştığı maliyet ise çok daha yüksek.
Özellikle şehir merkezleri ve işlek caddelerde aylık kira bedeli 300 bin TL'ye ulaşan işyerlerinde, ev sahipleri çoğu zaman iki ila üç aylık kira tutarında depozito istiyor.
Buna bir aylık kira bedeli kadar emlakçı komisyonu da eklendiğinde ortaya çıkan tablo dikkat çekiyor.
Örnek hesap:
- Aylık kira: 300 bin TL
- 2 aylık depozito: 600 bin TL
- Emlak komisyonu: 300 bin TL
Toplam ilk ödeme: 900 bin TL.
Yani birçok esnaf, kepengi açmadan önce neredeyse 1 milyon liraya yaklaşan bir sermaye ortaya koymak zorunda kalıyor.
Depremin Ardından Yeni Bir Mücadele
Deprem sonrası güvenli yapı sayısının azalması, sağlam konut ve işyerlerine olan talebi artırdı. Arzın yetersiz kalması ise kira fiyatlarını tarihi seviyelere taşıdı.
Kentte birçok aile, yüksek peşinat nedeniyle ev değiştiremez hale gelirken, yeni evlenen çiftler ve memurlar uygun konut bulmakta zorlanıyor. İş kurmak isteyen girişimciler ise yüksek başlangıç maliyetleri nedeniyle yatırım kararlarını ertelemek zorunda kalıyor.
Ekonomistler, kira bedellerinin yalnızca aylık ödeme yüküyle değil, girişte istenen peşin ödemeler nedeniyle de ciddi bir sosyal soruna dönüştüğünü belirtiyor.
"Vicdanlar Enkazda mı Kaldı?"
Mikrofon uzattığımız vatandaşlar ve esnaf, yaşadıkları tabloya sert tepki gösteriyor.
"Kirayı ödemeye çalışıyoruz, daha eve girmeden iki-üç kira istiyorlar."
"Depremden çıktık, şimdi kira depremi yaşıyoruz."
"İşyeri açmak isteyenin önüne neredeyse bir milyon liralık duvar koyuyorlar."
"Bu şartlarda gençler nasıl ev kuracak, esnaf nasıl dükkân açacak?"
Vatandaşların ortak sorusu ise şu:
"Hatay'ın ekonomisine ne oldu?"
"Kira piyasasını denetleyen yok mu?"
"Bu rakamların bu seviyeye gelmesine nasıl izin veriliyor?"
Sadece Bir Kira Meselesi Değil
Hatay'da yaşanan sorun artık yalnızca yüksek kira fiyatlarıyla sınırlı değil. Girişte talep edilen depozito ve komisyon bedelleri, barınma hakkını ve ticaret hayatını doğrudan etkileyen ekonomik bir engel haline geldi.
Deprem yaralarını sarmaya çalışan binlerce aile ve esnaf, bugün yeni bir gerçekle karşı karşıya:
Hatay'da artık en zor şey yalnızca ev bulmak ya da dükkân kiralamak değil; o kapının anahtarını alabilecek peşin parayı bulabilmek.
