Hatay’ın dağlarında yetişen, sofralara kendine özgü kokusu ve aromasıyla taşınan kekik ile zahter yalnızca yöresel bir lezzet değil, aynı zamanda bilim dünyasının araştırdığı tıbbi ve aromatik bitkiler arasında yer alıyor.
Özellikle kekik ve benzeri aromatik bitkilerin uçucu yağlarında bulunan karvakrol adlı bileşiğin kanser hücreleri üzerindeki etkileri, son yıllarda yapılan laboratuvar çalışmalarında dikkat çekiyor.
Karvakrol kanser hücrelerini nasıl etkiliyor?
Bilimsel araştırmalar, karvakrolün bazı kanser hücrelerinin çoğalmasını baskılayabildiğini ve “apoptoz” adı verilen programlı hücre ölümünü harekete geçirebildiğini gösteriyor.
Karvakrol ve timol üzerine yapılan sistematik bir incelemede değerlendirilen 77 araştırmanın 69’unun hücre, 10’unun ise hayvan deneylerinden oluştuğu belirtildi. Çalışmalarda bu bileşiklerin hücre çoğalmasını sınırlandırma, hücre döngüsünü durdurma ve bazı sinyal yollarını etkileme potansiyeli gözlemlendi. Ancak araştırmacılar, güvenli dozun ve olası yan etkilerin belirlenebilmesi için daha güçlü çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu özellikle vurguladı.
Laboratuvar çalışmalarında karvakrolün meme, akciğer, kolon ve prostat dahil farklı kanser hücreleri üzerinde incelendiği görülüyor. Kolon kanseri hücreleriyle yapılan bir araştırmada bileşiğin, hücre çoğalmasını azaltarak programlı hücre ölümünü tetikleyebildiği bildirildi.
“Kekik kanseri tedavi ediyor” demek doğru değil
Araştırma sonuçları umut verici olsa da karvakrolün insanlar üzerindeki etkisini ve güvenli kullanım miktarını ortaya koyan yeterli klinik çalışma bulunmuyor. Bilimsel değerlendirmeler, mevcut kanıtların büyük ölçüde hücre ve hayvan deneylerine dayandığını gösteriyor. Bu nedenle kekik tüketmenin ya da kekik yağı kullanmanın kanseri tedavi ettiği söylenemez.
Kekik, karvakrol veya kekik yağı; kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi ve doktor tarafından belirlenen diğer tedavilerin yerine kullanılamaz. Özellikle yoğunlaştırılmış kekik yağı ve bitkisel takviyeler ilaçlarla etkileşebileceğinden, kanser hastalarının doktora danışmadan bu ürünleri kullanmaması gerekiyor. İnsanlar üzerinde yeterli klinik veri bulunmadığı, karvakrol hakkında yayımlanan kapsamlı bilimsel değerlendirmelerde de açıkça belirtiliyor.
Hatay’ın lezzeti ve şifa bitkisi: Zahter
Hatay’da kekik denildiğinde akla ilk gelen ürünlerden biri, yörede “zahter” adıyla bilinen aromatik bitki oluyor. Özellikle Altınözü ilçesinin Kozkalesi, Kamberli, Yunushan ve Sofular mahalleleri zahter üretimiyle öne çıkıyor.
Altınözü Kaymakamlığının yayımladığı verilere göre ilçede geçmiş yıllarda yaklaşık 1.200 dekarlık alanda 300 ton zahter üretimi gerçekleştirildi. Kozkalesi Mahallesi’nin tek başına Hatay’ın zahter ihtiyacının büyük bölümünü karşıladığı kaydedildi.
Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de Altınözü’nde yetiştirilen zahterin taze salata, salamura, çay ve kuru baharat olarak değerlendirildiğini belirtiyor. Bir dönem dağlardan ailelerin kendi ihtiyacı için toplanan zahter, bugün üreticiler açısından ticari değeri bulunan önemli bir tarım ürününe dönüşmüş durumda.
Kentte kuru kekik ve diğer yöresel ürünlerin işlenmesi, paketlenmesi ve satışında kadın kooperatifleri de rol oynuyor. Defne’de faaliyet gösteren kadın kooperatifinin kuru kekik, sumak ve adaçayı gibi ürünleri işleyerek ekonomiye kazandırdığı daha önce resmi kayıtlara yansıdı.
Sofradan laboratuvara uzanan yolculuk
Hatay’da kahvaltı sofralarının, salataların ve yöresel yemeklerin ayrılmaz parçası olan kekik ve zahter, sahip oldukları doğal bileşenler nedeniyle bilimsel araştırmalara konu olmayı sürdürüyor.
Karvakrol üzerine elde edilen ilk bulgular, gelecekte geliştirilebilecek yeni destekleyici tedavi araştırmaları açısından değer taşıyor. Ancak laboratuvarda bir kanser hücresinde görülen etkinin insan vücudunda aynı sonucu vereceği anlamına gelmediği unutulmamalı.
Hatay’ın yüzyıllardır tüketilen bu kıymetli bitkisi, şimdilik kanserin ilacı değil; bilim insanlarının potansiyelini araştırdığı güçlü bir doğal kaynak olarak öne çıkıyor.
