Tarım ve Orman Bakanlığı, 2016’dan bu yana tarımda kullanımı yasak olan amonyum nitrat gübresine yeniden izin verdi. 81 il valiliğine gönderilen genelgeyle yürürlüğe giren düzenleme kapsamında, amonyum nitrat gübresinin satış ve sevkiyatı 30 Mayıs 2026 tarihine kadar yapılabilecek.
Bakanlığın attığı adım, küresel gübre tedarikinde yaşanan dalgalanma ve artan fiyat baskısına karşı çiftçinin üretim maliyetini dengelemeyi hedefliyor. Özellikle ilkbahar döneminde üst gübre ve taban gübresi kullanımının yoğunlaşması, yeni tedbirleri tarımsal üretim açısından daha kritik hale getirdi.
Gübre tedarikinde yeni dönem
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın değerlendirmesine göre, Hürmüz Boğazı gübre ve gübre ham maddeleri açısından küresel arz zincirinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Bölgede yaşanan jeopolitik gerilimler nedeniyle gübre fiyatlarında dünya genelinde yukarı yönlü hareket gözlenirken, Türkiye de iç piyasada arz güvenliğini korumaya yönelik önlemleri devreye aldı.
Bu kapsamda özel sektör eliyle gübre ve gübre ham maddesi tedarikinin sürdürüldüğü, üreticinin ihtiyaç duyacağı stok seviyesinin korunmasına çalışıldığı belirtildi. Ancak gemi trafiğine ilişkin belirsizlik ve küresel piyasalardaki fiyat artışı, özellikle ekim sezonu öncesinde yeni kararları zorunlu hale getirdi.
Gümrük vergisi sıfırlandı
Bakanlık, alternatif ülkelerden daha uygun fiyatla üre gübresi temin edilmesini sağlamak amacıyla yüzde 6,5 seviyesindeki gümrük vergisini sıfıra indirdi. Bunun yanında amonyum nitrat ve kalsiyum amonyum nitrat gübrelerinin ihracatı durdurularak ürünlerin yurt içinde değerlendirilmesine öncelik verildi.
Yetkililer, gübre ve ham madde tedarikinin farklı pazarlardan sağlanabilmesi için yoğun üretim yapan ülkelerle görüşmelerin de sürdüğünü aktardı.
Amonyum nitrat yeniden kullanımda
Yeni genelgeyle birlikte, uzun süredir yasaklı olan amonyum nitrat gübresinin tarımda kullanımının önü açıldı. Kararın, yerli üretim kapasitesinin devreye alınması ve çiftçinin daha uygun maliyetle gübreye ulaşabilmesi amacı taşıdığı bildirildi.
Özellikle kuru tarım yapılan alanlarda tercih edilen amonyum nitrat gübresi, bitkinin hem kısa hem uzun vadeli azot ihtiyacını karşılaması nedeniyle üretici açısından stratejik ürünler arasında yer alıyor.
Amonyum nitrat gübresinin satış ve sevkiyatı 30 Mayıs 2026’ya kadar yapılabilecek.
Yasak 8 Haziran 2016’da başlamıştı
Nitratlı gübrelerin el yapımı patlayıcı yapımında kullanılmasının önüne geçmek amacıyla yüzde 33 amonyum nitrat, yüzde 26 kalsiyum amonyum nitrat, potasyum nitrat ve sodyum nitrat içeren ürünlerin satış ve sevkiyatı 8 Haziran 2016 tarihinde durdurulmuştu.
Yeni karar, yaklaşık 10 yıllık kısıtlamanın ardından amonyum nitrat gübresinin yeniden kontrollü biçimde piyasaya sunulmasını sağladı.
Satışta sıkı denetim uygulanacak
Genelgeye göre gübre üreticileri ve ithalatçı firmalar, dağıtıcılara sevkiyatı yalnızca Gübre Takip Sistemi (GTS) üzerinden yapabilecek. Dağıtıcılar ise stok kabul işlemini tamamlamadan çiftçiye satış gerçekleştiremeyecek.
Çiftçilerin hak edişleri, Çiftçi Kayıt Sistemi’ndeki (ÇKS) arazi büyüklüğü ve ürün desenine göre GTS üzerinden belirlenecek. Satış anında stok çıkışı yapılacak ve ÇKS kaydı ile GTS hak edişi bulunmayan üreticilere kesinlikle amonyum nitrat gübresi verilmeyecek.
İl ve ilçe el yapımı patlayıcı komisyonları da dağıtıcıları rutin olarak denetleyecek. Kurallara aykırı hareket edenler hakkında ilgili tebliğ kapsamında Cumhuriyet savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak.
Çiftçi için kritik rahatlama
Uzmanlara göre karar, özellikle ilkbahar döneminde artan gübre maliyetleri nedeniyle zorlanan üretici için önemli bir rahatlama sağlayabilir. İç piyasada arzın artırılması ve fiyat baskısının azaltılması, hem tarımsal üretimin devamlılığı hem de gıda arz güvenliği açısından belirleyici olacak.
Amonyum nitratın kontrollü şekilde yeniden kullanıma açılması, bir yandan çiftçinin maliyet yükünü hafifletirken diğer yandan denetim mekanizmalarının daha sıkı işletileceği yeni bir dönemi başlatmış oldu.
