Harita veri imzasıyla hazırlanan Türkiye haritasında, il merkezindeki şehirli nüfusun toplam il nüfusuna oranları karşılaştırıldı. Hatay, yüzde 18,9 ile merkez nüfus payının en düşük olduğu 10 il arasında yer aldı.
Haritada Muğla yüzde 8,3, Mardin yüzde 14,9 ve Tekirdağ yüzde 16,5 ile dikkat çeken diğer büyükşehirler oldu. Ancak bu rakamları değerlendirirken “il merkezi” ile “il genelindeki bütün şehirler” arasındaki ayrım önem taşıyor.
Yüzde 18,9 Ne Anlama Geliyor?
Görseldeki açıklamaya göre hesaplama, il merkezindeki şehirli nüfusun il toplam nüfusuna bölünmesiyle yapılıyor. Merkezdeki köy, belde ve kırsal mahalle nüfusları hesaba katılmıyor.
Dolayısıyla Hatay için gösterilen yüzde 18,9, nüfusun geri kalanının tamamının kırsalda yaşadığı anlamına gelmiyor. İskenderun ve diğer ilçe merkezlerindeki şehirli nüfus da ilin toplam nüfusu içinde bulunuyor. Görselde merkez sınırına hangi mahallelerin dahil edildiği açıklanmadığından, oranı doğrudan resmî TÜİK şehirleşme verisi olarak değerlendirmek mümkün değil.
Nitekim Hatay’ın 2020 mahalle nüfuslarını esas alan akademik bir araştırma, il genelindeki kentli nüfus payını yaklaşık yüzde 75 olarak hesaplamıştı. Bu çalışma farklı bir dönemi ve bütün ildeki kentsel yerleşimleri kapsıyor. İki oran, farklı sorulara yanıt veriyor.
Deprem, Hatay’ın Nüfus Dağılımını Sarstı
6 Şubat 2023 depremleri, Hatay’da ağır can kayıpları ve yıkımın yanı sıra büyük bir nüfus hareketliliğine yol açtı. Evlerini ve yaşam alanlarını kaybeden yüz binlerce kişi kentten ayrıldı. Antakya’nın kayıtlı nüfusu, 2023 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 25,2 azaldı. Bu değişim yalnızca göçe indirgenemese de merkezdeki nüfus kaybının boyutunu ortaya koydu.
Bununla birlikte, haritadaki düşük merkez payının ne kadarının depremden kaynaklandığını söylemek için aynı yöntemle hazırlanmış deprem öncesi verilerle karşılaştırma yapılması gerekiyor.
Ayrılanların Büyük Bölümü Geri Döndü
Hatay Valisi Mustafa Masatlı’nın Temmuz 2024’te basına yansıyan açıklamasına göre, deprem sonrasında tahliye edilen 563 bin 751 vatandaşın 434 bin 216’sı kente döndü. Açıklanan sayılar üzerinden hesaplandığında geri dönüş oranı yaklaşık yüzde 77’ye ulaşıyor. Bu bilgi, ayrılanların büyük bölümünün o tarihe kadar Hatay’a döndüğünü gösteriyor.
Ancak Hatay’a dönüş, herkesin eski mahallesine veya Antakya merkezine yerleştiği anlamına gelmiyor. İl genelindeki geri dönüş sayısıyla merkez nüfus oranı aynı göstergeyi ölçmüyor.
Nüfus Artıyor, Deprem Öncesi Seviyeye Henüz Ulaşılmadı
Hatay’ın kayıtlı nüfusu 2022’de 1 milyon 686 bin 43 iken, 2023’te 1 milyon 544 bin 640’a geriledi. Nüfus 2024’te 1 milyon 562 bin 185’e, 2025’te ise 1 milyon 577 bin 531’e yükseldi. Böylece iki yıldaki artış 32 bin 891 kişi oldu; buna rağmen 2025 nüfusu deprem öncesinin 108 bin 512 kişi altında kaldı.
Bu artışın tamamını geri dönenlere bağlamak doğru değil; doğumlar, ölümler ve diğer göç hareketleri de toplam nüfusu etkiliyor. Veriler, Hatay’da nüfusun yeniden yükseldiğini gösterirken, merkezdeki yaşamın toparlanmasını değerlendirmek için mahalle düzeyindeki değişimlerin ayrıca izlenmesi gerekiyor.
