ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesinti, küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan boğazdaki aksama, petrol ve doğal gaz fiyatlarında kısa sürede tarihi yükselişleri beraberinde getirdi.
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, enerji arzına ilişkin ciddi endişeleri tetikledi. Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte piyasalarda risk primi hızla yükseldi.
Bir Haftada Rekor Artış
Saldırılar sonrası enerji piyasalarında fiyatlar adeta sıçrama yaptı. Brent petrolün varil fiyatı bir hafta içinde yaklaşık yüzde 24 artarken, doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş yüzde 70’e ulaştı.
27 Şubat’ta Brent petrol spot piyasada yüzde 2,8 artışla 73 dolardan kapanmıştı. Ancak 28 Şubat’ta gerçekleşen saldırıların ardından piyasada oluşan risk algısı fiyatları hızla yukarı taşıdı.
2 Mart ile başlayan haftanın sonunda Brent petrol yüzde 16,2 yükselişle 90,83 dolara ulaştı. Böylece fiyatlar Ekim 2023’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
ABD ham petrolü WTI da benzer bir seyir izledi. WTI’ın varil fiyatı aynı dönemde yüzde 24,6 artarak 88,89 dolara yükseldi ve yaklaşık 29 ayın zirvesini gördü.
Doğal Gaz ve Kömürde Sert Yükseliş
Enerji piyasalarındaki yükseliş yalnızca petrolle sınırlı kalmadı. Avrupa’nın en büyük doğal gaz ticaret merkezi olan Hollanda merkezli TTF’de fiyatlar da keskin şekilde arttı.
Nisan vadeli doğal gaz kontratları 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,96 euro seviyesindeyken, 2 Mart ile başlayan haftanın sonunda yüzde 19,9 artarak 53,38 euroya çıktı. Bu yükseliş saldırı öncesi seviyelere kıyasla yaklaşık yüzde 70’lik artış anlamına geliyor.
Kömür piyasasında da benzer bir eğilim görüldü. Asya referans fiyatı kabul edilen Newcastle kömür kontratları ton başına 116,90 dolardan 133,80 dolara yükselerek yüzde 10’dan fazla değer kazandı.
Günlük 19,5 Milyon Varillik Akış Durdu
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, Körfez’den yapılan petrol ve yakıt sevkiyatını doğrudan etkiledi.
Boğazdan geçen günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ve 4,5 milyon varil rafine yakıt akışının fiilen durduğu değerlendiriliyor. Bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.
Sevkiyatların aksaması nedeniyle ham petrol, karadaki depolama tanklarında ve denizde bekleyen tankerlerde birikmeye başladı. Depolama kapasitesi sınırlı olan Irak’ın günlük 4,3 milyon varillik üretiminin en az dörtte birini durdurduğu tahmin ediliyor.
Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve dünyanın en büyük petrol ihracatçılarından Suudi Arabistan’ın ise sınırlı depolama kapasitesine sahip olduğu ve bunun yalnızca birkaç gün yetecek seviyede bulunduğu ifade ediliyor.
Küresel Gaz Arzı Tehlikede
Hürmüz Boğazı yalnızca petrol için değil, LNG ticareti açısından da kritik öneme sahip.
Geçtiğimiz yıl boğazdan 112 milyar metreküpten fazla LNG sevkiyatı gerçekleştirildi. Bu miktar küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor.
Boğazın kapanmasıyla birlikte dünya piyasasının yaklaşık 110 milyar metreküplük doğal gaz arzından mahrum kalabileceği değerlendiriliyor. Sevkiyatların büyük bölümünün Asya pazarına gitmesi ise özellikle enerji ithalatçısı ülkelerde tedirginliği artırıyor.
Öte yandan Avrupa Birliği’nde doğal gaz depolarındaki doluluk oranlarının da düşük seviyelerde seyretmesi riskleri büyütüyor. Gas Infrastructure Europe verilerine göre AB genelinde depolardaki doluluk oranı yüzde 29,9 seviyesinde bulunuyor.
