Türk belgesel yapımcısı Ruhi Çenet’in ABD’de yaşayan Hasidik Yahudi topluluklarını mercek altına aldığı yeni belgesel, kısa sürede milyonlarca izlenmeye ulaşarak geniş yankı uyandırdı. Belgeselin ardından özellikle topluluğun yararlandığı sosyal destekler ve bu desteklerin Amerikan vergi mükelleflerine maliyeti tartışılmaya başlandı.
Yaklaşık 40 dakika süren ve 26 Ağustos’ta yayımlanan belgeselde; Hasidik toplulukların aile yapıları, eğitim sistemleri, çalışma hayatları, teknoloji kullanımları ve dış dünyayla ilişkileri ele alındı. Belgeselin ABD’deki görünürlüğü, yayıncı Asmongold’un videoyu canlı yayında incelemesinin ardından daha da arttı. Video, son açıklanan rakamlara göre 49 milyonun üzerinde izlenmeye ulaştı.
Yüzde 70’lik Medicaid Verisi Nereden Geliyor?
Tartışmalarda öne çıkan “Hasidiklerin yüzde 70’i Medicaid kullanıyor” verisi tamamen dayanaksız değil. Yeshiva eğitim sistemiyle ilgili çalışmalar yürüten YAFFED kuruluşunun Nisan 2025’te yayımladığı raporda, New York’taki Yidişçe konuşan Hasidik hanelerin yaklaşık yüzde 70’inin Medicaid kapsamında bulunduğu belirtildi.
Aynı araştırmada Hasidik olmayan New Yorklu hanelerde bu oranın yüzde 25’in altında kaldığı kaydedildi. Hasidik hanelerin yaklaşık yüzde 40’ının da SNAP olarak bilinen gıda yardımından yararlandığı ifade edildi.
Ancak rapor bütün ABD’deki Yahudileri veya bütün Hasidik grupları kapsamıyor. Araştırma, 2018-2022 dönemine ait Amerikan Toplum Araştırması verileri üzerinden, evinde ağırlıklı olarak Yidişçe konuşan New Yorklu Hasidik haneleri inceliyor.
Araştırmacılar, yüksek Medicaid kullanımında düşük gelir seviyesinin yanı sıra kalabalık aile yapısının, çocuk sayısının, bebek bulunan hanelerin ve hamile kadınların oranının etkili olduğuna dikkat çekiyor.
75 bin Dolar Doğrudan Nakit Ödeme Değil
Sosyal medyada hızla yayılan “Hasidik ailelere devlet tarafından yılda 75 bin ile 100 bin dolar arasında para veriliyor” iddiası ise eksik ve yanıltıcı bir anlatıma dayanıyor.
Söz konusu tutar, ailelere tek seferde veya düzenli biçimde verilen doğrudan nakit yardım anlamına gelmiyor. Rakamın; Medicaid sağlık güvencesinin hesaplanan piyasa değeri, SNAP gıda yardımları ve gelir ile çocuk sayısına bağlı vergi kredilerinin tahmini toplamından oluşturulduğu belirtiliyor.
Her hanenin bu desteklerin tamamından yararlandığını veya yıllık 75 bin dolar değerinde yardım aldığını gösteren resmî ve standartlaştırılmış bir ABD verisi bulunmuyor. Yardımlar dinî kimliğe göre değil; gelir, hane büyüklüğü, yaş, hamilelik ve sağlık durumu gibi yasal uygunluk şartlarına göre belirleniyor.
Bu nedenle “ABD yönetimi Hasidik Yahudilere özel olarak 75 bin dolar ödüyor” ifadesi doğru değil. Doğrulanabilen husus, belirli Hasidik topluluklarda gelir kriterlerine bağlı sosyal yardım programlarına katılımın New York ortalamasından daha yüksek olması.
Ruhi Çenet’ten İlk Açıklama
Tartışmanın büyümesinin ardından açıklama yapan Ruhi Çenet, çekimlere başlangıçta kültürel bir belgesel hazırlama düşüncesiyle başladıklarını söyledi. Çenet, çalışmalar ilerledikçe topluluğun aldığı destekler ile siyasi ve ideolojik bağlantılarını da ele almaya karar verdiklerini belirtti.
Çenet’in açıklamasında belgeselde çekim yapılan kişilerin Chabad-Lubavitch hareketiyle bağlantılı olduğu belirtildi. Bununla birlikte sosyal yardım tartışmalarında kullanılan istatistiklerin daha geniş ve çoğunlukla Yidişçe konuşan New York Hasidik nüfusuna ait olduğu görülüyor. Dolayısıyla belgeseldeki kişilerle araştırmalardaki örneklemin tamamen aynı kabul edilmemesi gerekiyor.
Beyaz Saray’daki Görüşme de Gündeme Geldi
Tartışmalar sürerken ABD Başkanı Donald Trump’ın 3 Eylül’de Hasidik hahamlardan oluşan bir heyeti Beyaz Saray’da kabul etmesi de dikkat çekti. Görüşmede konut, dinî eğitim, cezaevi reformu ve kalabalık ailelere yönelik vergi kredilerinin ele alındığı bildirildi.
Ancak görüşmenin aylardır planlandığı ve Ruhi Çenet’in belgeseliyle bağlantılı olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt bulunmadığı belirtildi.
Tartışmanın Merkezinde Sosyal Yardım Sistemi Var
Ortaya çıkan veriler, belirli Hasidik topluluklarda Medicaid ve gıda yardımı kullanımının yüksek olduğunu doğruluyor. Buna karşılık sosyal medyada kullanılan “Her aileye 75 bin dolar nakit veriliyor” söylemi, farklı destek türlerini tek bir rakam altında topluyor ve yardım sisteminin işleyişini tam olarak yansıtmıyor.
ABD’de başlayan tartışmanın merkezinde yalnızca Hasidik topluluklar değil; büyük ailelerin, düşük gelirli hanelerin ve özel eğitim sistemleri içinde yaşayan kapalı toplulukların kamu kaynaklarından ne ölçüde yararlanması gerektiği sorusu bulunuyor.
