TUNUS (AA) - Son yıllarda farklı ürünlerde benzer sıkıntılar yaşayan ülkede, 2023 yazında baş gösteren ekmek tedariki sorunu da halkın hafızasındaki yerini koruyor.
Tunus Ulusal İstatistik Enstitüsü verilerine göre, ülke ekonomisi 2026'nın ilk yarısında yüzde 2,4 büyürken bu performansta tarım ve turizm sektörlerindeki toparlanma belirleyici oldu.
Halkın günlük tüketim maddelerinde karşılaştığı dönemsel darboğaz, küresel iklim baskılarından iç piyasadaki tekel ve stoklama tartışmalarına kadar uzanan geniş çaplı bir ekonomik kırılganlığa işaret ediyor.
Arz sorunlarının nedenleri farklı
Ekonomist ve finans analisti Bessam en-Neyfel, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, bazı ürünlerdeki arz sıkıntılarının farklı nedenlerden kaynaklandığını belirterek, pirinçteki sorunun Güneydoğu Asya'daki üreticileri etkileyen küresel ve iklim kaynaklı gelişmelerle bağlantılı olduğunu söyledi.
Şeker tedarikindeki krizin yıllardır sürdüğünü anımsatan Neyfel, pirinç, şeker ve çayın Tunus Ticaret Ofisi tarafından ithal edildiğine dikkati çekerek, kurumun borç yükü ve bütçedeki finansman baskısının tedarik sürecini olumsuz etkilediğini vurguladı.
Neyfel, Tunus'un son 6 yılda Kovid-19 salgını, Rusya-Ukrayna savaşı ve bu yıl baş gösteren yeni ekonomik baskılarla mücadele ettiğini dile getirerek, kamu maliyesinin art arda üç büyük şok yaşadığına işaret etti.
İçme suyunda sorun dağıtım zincirindeYaz aylarında yaşanan ambalajlı içme suyu sıkıntısının üretimden çok dağıtım kanallarındaki sorunlardan kaynaklandığını vurgulayan Neyfel, yüksek sıcaklıklarla artan talebin mevcut aksaklıklarla birleştiğini söyledi.
Neyfel, geçmişte depocuların yüksek miktarda stok tutarak piyasada önemli bir ara halka oluşturduğunu belirterek, bu mekanizmanın zayıflamasıyla arzın talep artışlarına karşı daha hassas hale geldiğini ifade etti.
Sıcaklıkların düşmesiyle su piyasasının normale döndüğünü dile getiren Neyfel, 'Yaz sezonunun sona ermesi ve talep baskısının azalmasıyla önümüzdeki dönemde piyasada yeniden bir denge oluşmasını bekliyorum.' dedi.
Arz sıkıntılarında yapısal ve finansal risklerEkonomi profesörü Rıza eş-Şekendali ise 'Arz sıkıntıları mevsimsel talebin ötesinde yapısal, finansal ve düzenleyici sorunlarla bağlantılı ve reform yapılmadığı takdirde devam edebilir.' değerlendirmesinde bulundu.
Ticari stoklama ile stokçuluk arasındaki ayrımın net yapılmamasının tüccarların ürün stoklamaktan kaçınmasına yol açtığını savunan Şekendali, bunun da talebin arttığı dönemlerde dağıtım zincirinde aksamalara neden olduğunu söyledi.
Şekendali, elektrik kesintileri ile üretim tesislerindeki teknik aksaklıkların ambalajlı su arzını vurduğunu belirterek; kamu maliyesindeki likidite sıkışıklığının, sübvansiyonlu ürünlerin zamanında ithal edilmesini zorlaştırdığına dikkati çekti.
Pirinç, şeker ve çayın yanı sıra yakıt tedarikinin de bu baskılardan etkilenebileceğini ifade eden Şekendali, su kaynaklarındaki azalma ve enerji maliyetlerindeki artışın riskleri artırdığını kaydetti.
Büyüme toparlanmaya işaret ediyor ancak kırılganlık sürüyorŞekendali, yılın ilk yarısındaki yüzde 2,4'lük büyümenin hükümetin yüzde 3,3'lük hedefinin altında kaldığına dikkati çekti.
Yılın ikinci yarısında elektrik kesintileri, Orta Doğu'daki gelişmeler ve küresel petrol fiyatlarındaki artışın üretim ve taşımacılık maliyetlerini yükseltebileceğini belirten Şekendali, büyümenin yavaşlayabileceğini söyledi.
Şekendali, tarım ve hizmetlerin büyümeye önemli katkı sağladığını dile getirerek, zeytinyağı üretimindeki artışın büyük ölçüde ihracata yönelmesi nedeniyle iç piyasadaki gıda arzına etkisinin sınırlı kaldığını ifade etti.
Herhangi bir reform yapılmaması halinde önümüzdeki aylarda yeni kıtlık dalgalarının ortaya çıkabileceğini belirten Şekendali, mevcut sıkıntıların devam edebileceği uyarısında bulundu.
'Spekülasyon ve stokçuluk etkili'Tunus makamları ise bazı gıda ürünlerindeki arz sorunlarını spekülasyon, stokçuluk ve piyasa manipülasyonuyla ilişkilendiriyor.
Cumhurbaşkanı Kays Said yönetimi, piyasadaki bazı arz sorunlarının siyasi saiklerle kriz çıkarmayı hedefleyen aktörlerin spekülatif adımlarından kaynaklandığını savunuyor.
Tunus'taki tablo, dönemsel arz sıkıntılarının ötesine geçerek kamu maliyesi, ithalat kapasitesi, dağıtım zinciri, su ve enerji güvenliği ile büyümenin sürdürülebilirliğine uzanan çok boyutlu bir yapısal kırılganlığı gözler önüne seriyor.
Muhabir: Mehmet Akif Turan
