Her yıl 14 Kasım'da kutlanan Dünya Diyabet Günü, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen şeker hastalığına karşı farkındalık oluşturmayı amaçlıyor. Diyabetin giderek yaygınlaşması ve hastaların önemli bir bölümünün hastalığından haberdar olmaması, erken teşhis ve düzenli sağlık kontrollerinin önemini artırıyor.
Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2024 verilerine göre dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Bu kişilerin yaklaşık 252 milyonunun ise hastalığının farkında olmadığı tahmin ediliyor.
Türkiye'de de önemli bir halk sağlığı sorunu olan diyabet, kontrol altına alınmadığında kalp ve damar hastalıklarından böbrek yetmezliğine, görme kaybından sinir sistemi hasarına kadar ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor.
Dünyada 589 Milyon Kişi Diyabetle Yaşıyor
Uluslararası Diyabet Federasyonunun verileri, diyabetin dünya genelinde giderek yaygınlaştığını ortaya koyuyor.
2024 yılı itibarıyla 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığı tahmin edilirken yaklaşık 252 milyon kişinin hastalığının farkında olmadığı belirtiliyor.
Diyabetli yetişkinlerin yaklaşık yüzde 75'i düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor.
Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) verileri ise diyabet ve bağlantılı sağlık sorunlarının her yıl dünya genelinde iki milyondan fazla ölüme neden olduğunu gösteriyor.
Araştırmalara göre diyabetle yaşayan kişi sayısının 2050 yılına kadar 1,3 milyarı aşabileceği öngörülüyor.
Türkiye'de Diyabet Hastası Sayısı Milyonlarla İfade Ediliyor
Diyabet, Türkiye'de de milyonlarca kişiyi ilgilendiren kronik hastalıklar arasında bulunuyor.
Uluslararası Diyabet Federasyonunun 2021 yılına ilişkin tahminlerine göre Türkiye'de 9 milyondan fazla kişi diyabetle yaşıyor.
Aynı dönemde yapılan projeksiyonlarda bu sayının 2030 yılına kadar 11 milyona yaklaşabileceği öngörülmüştü.
Bu rakamlar geçmiş yıllara ait tahminler olmakla birlikte diyabetin Türkiye açısından taşıdığı halk sağlığı yüküne dikkat çekiyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla erken teşhis, sağlıklı beslenme ve düzenli kan şekeri takibinin önemi bir kez daha gündeme geliyor.
Diyabet Nedir, Neden Ortaya Çıkar?
Halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen diyabet, vücudun kan şekerini düzenleme mekanizmasının yeterli çalışmaması sonucunda ortaya çıkan kronik bir hastalık.
Tüketilen besinlerdeki karbonhidratlar sindirim sırasında glikoza dönüştürülüyor. Pankreas tarafından salgılanan insülin hormonu ise glikozun hücreler tarafından kullanılmasını sağlıyor.
İnsülinin yeterince üretilememesi veya vücudun üretilen insüline gerektiği gibi yanıt verememesi durumunda kandaki şeker seviyesi yükseliyor.
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, damarlar ve sinirler başta olmak üzere çeşitli organlarda hasara neden olabiliyor.
Diyabetin Belirtileri Nelerdir?
Diyabetin belirtileri hastalığın türüne ve kişiden kişiye değişebiliyor. Özellikle tip 2 diyabet bazı kişilerde uzun süre belirgin bir şikâyete neden olmadan ilerleyebiliyor.
En sık karşılaşılan belirtiler arasında şunlar bulunuyor:
-
Sürekli susama ve ağız kuruluğu
-
Özellikle geceleri sık idrara çıkma
-
Sürekli yorgunluk ve halsizlik
-
Açıklanamayan kilo kaybı
-
Bulanık görme
-
Kesik ve yaraların geç iyileşmesi
-
Tekrarlayan enfeksiyonlar
Bu belirtilerin görülmesi tek başına diyabet tanısı anlamına gelmiyor. Tanı için sağlık kuruluşlarında uygun kan şekeri testlerinin yapılması gerekiyor.
Tip 1 Ve Tip 2 Diyabet Arasındaki Fark Nedir?
Diyabetin farklı türleri bulunmakla birlikte en yaygın olanları tip 1 ve tip 2 diyabet olarak biliniyor.
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucunda ortaya çıkıyor. Bu hastalarda vücut çok az insülin üretiyor veya hiç üretemiyor. Tedavide insülin kullanılması gerekiyor.
Tip 2 diyabet ise vücudun insüline yeterince yanıt vermemesi veya zamanla yeterli insülin üretememesiyle gelişiyor.
Tip 2 diyabet genellikle yetişkinlerde görülse de hareketsiz yaşam, fazla kilo ve diğer risk faktörleri nedeniyle genç yaşlarda da ortaya çıkabiliyor.
Hamilelik döneminde gelişebilen gestasyonel diyabet de hastalığın diğer türleri arasında yer alıyor.
Diyabet Hangi Hastalıklara Yol Açabilir?
Kan şekeri seviyesinin uzun süre kontrol altında tutulamaması, zamanla vücudun farklı bölgelerinde ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütüne göre diyabet; kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği, görme kaybı ve alt ekstremite ampütasyonları açısından önemli risk faktörleri arasında bulunuyor.
Sinir hasarı nedeniyle özellikle ayaklarda his kaybı ve yaralar gelişebiliyor. Bu nedenle diyabetle yaşayan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini sürdürmesi önem taşıyor.
Kan şekerinin yanı sıra tansiyon ve kolesterol değerlerinin takip edilmesi de diyabete bağlı komplikasyonların önlenmesinde etkili olabiliyor.
Diyabetten Korunmak İçin Neler Yapılmalı?
Tip 1 diyabeti önlemenin bilinen bir yolu bulunmuyor. Ancak tip 2 diyabetin gelişme riski, sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla önemli ölçüde azaltılabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü ve sağlık kuruluşları, dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve tütün kullanımından kaçınılmasını öneriyor.
Şekerli içeceklerin ve yüksek oranda işlenmiş gıdaların tüketiminin azaltılması, tam tahıllar, sebzeler ve lif bakımından zengin besinlerin tercih edilmesi sağlıklı beslenmenin önemli parçalarını oluşturuyor.
Yetişkinler için haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması da genel sağlık açısından öneriliyor.
Diyabet tanısı bulunan kişilerin ise beslenme, egzersiz ve ilaç tedavilerini sağlık uzmanlarının önerileri doğrultusunda sürdürmesi gerekiyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü Neden Önemli?
Her yıl 14 Kasım'da düzenlenen Dünya Diyabet Günü etkinlikleri, hastalığın erken tanısı ve kontrolü konusunda toplumsal farkındalık oluşturmayı hedefliyor.
Dünya genelinde milyonlarca kişinin diyabetli olduğunu bilmeden yaşamını sürdürmesi, düzenli sağlık kontrollerinin önemini ortaya koyuyor.
Özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan, fazla kilolu veya hareketsiz yaşam süren kişilerin risk durumlarını sağlık uzmanlarıyla değerlendirmesi önem taşıyor.
Diyabet, uygun tedavi ve düzenli takiple kontrol altında tutulabilen bir hastalık. Erken tanı ve doğru tedavi, hastalığın uzun vadede yol açabileceği ciddi sağlık sorunlarının önlenmesinde belirleyici rol oynuyor.
