Dokuz maddeden oluşması beklenen düzenlemede, marketlere üreticiden doğrudan alım zorunluluğu, aracılık faaliyetlerine sınırlama ve stokçuluğa yönelik yeni yaptırımlar öne çıkıyor. Son çalışmanın pazartesi günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunulması bekleniyor.
Türkiye'de sebze ve meyve fiyatlarının üreticiden tüketiciye ulaşana kadar artması ve çiftçilerin ürünlerinden yeterli kazanç elde edememesi, yeni Hal Yasası çalışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan düzenlemede sona yaklaşılırken, dokuz maddelik bir kanun teklifinin oluşturulması bekleniyor.
Sabah'ın haberine göre yeni düzenleme, pazartesi günü gerçekleştirilecek AK Parti Merkez Yürütme Kurulu (MYK) toplantısında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunulabilecek.
Hal Yasası ile üretici ve tüketici arasındaki aracıların azaltılması, toptancı hallerinde üretici örgütlerine daha fazla yer ayrılması ve belirli perakendecilere doğrudan üreticiden alım yükümlülüğü getirilmesi hedefleniyor.
Yeni Hal Yasasında Sona Gelindi
Ticaret Bakanlığının hazırladığı Hal Yasası taslağına ilişkin çalışmalar AK Parti grubunda devam ediyor. A Haber Parlamento Şefi Tülay Ağaoğlu'nun aktardığı bilgilere göre düzenlemede son aşamaya gelindi.
Hazırlanan çalışmanın 16 Kasım Pazartesi günü yapılması beklenen AK Parti MYK toplantısında Cumhurbaşkanı Erdoğan'a sunulabileceği ifade ediliyor.
Bakanlığın kapsamlı bir taslak hazırladığı, ancak bütün düzenlemelerin kanun teklifine dahil edilmeyeceği belirtiliyor. Öncelikli sorunlara çözüm getirmeyi amaçlayan teklifin dokuz maddeden oluşması bekleniyor.
Marketlere Yüzde 70'e Kadar Üreticiden Alım Şartı
Yeni Hal Yasası taslağında perakende sektörünü ilgilendiren önemli bir düzenleme bulunuyor.
Buna göre Ticaret Bakanlığının belirleyeceği nitelikleri taşıyan perakendecilerin, sattıkları ürünlerin belirli bir bölümünü doğrudan üreticilerden veya üretici örgütlerinden satın alması zorunlu hale gelebilecek.
Söz konusu alım oranının yüzde 70'i geçmemek üzere Bakanlık tarafından belirlenmesi öngörülüyor.
Düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde üreticilerin ürünlerini doğrudan satış kanallarına ulaştırabilmesi ve üretici örgütlerinin pazardaki payının artırılması hedefleniyor.
Ancak yüzde 70 oranı bütün marketlere uygulanacak kesin bir zorunluluk olarak açıklanmış değil. Hangi perakendecilerin kapsama alınacağı ve uygulanacak oran henüz netleşmedi.
Komisyoncudan Komisyoncuya Satış Yasaklanabilir
Yeni Hal Yasası'nın önemli başlıklarından birini, sebze ve meyvelerin üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği aracılık zincirinin azaltılması oluşturuyor.
Taslakta komisyoncudan komisyoncuya ürün alım satımının yasaklanması öngörülüyor. Aynı toptancı hali içerisinde tüccardan tüccara ürün satışı ve devrinin de yasak kapsamına alınması planlanıyor.
Bu düzenlemeyle ürünlerin birden fazla aracı arasında el değiştirmesinin sınırlandırılması ve tedarik zincirinin daha kısa hale getirilmesi amaçlanıyor.
Düzenlemenin tüketici fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı ise uygulamanın kapsamına ve piyasa koşullarına bağlı olacak.
Üretici Örgütlerine Ayrılan Alan Artırılacak
Hal Yasası taslağında üretici örgütlerinin toptancı hallerindeki faaliyetlerini genişletmeye yönelik değişiklikler de bulunuyor.
Mevcut düzenlemede toptancı hallerinde üretici örgütlerine ayrılan yüzde 20'lik iş yeri oranının yüzde 30'a çıkarılması planlanıyor.
Bu artışın Ticaret Bakanlığının iznine bağlı olması öngörülürken, hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilmesi de gündemde bulunuyor.
Ayrıca üreticilere depolama alanında teşvik verilmesi planlanıyor. Böylece üreticilerin ürünlerini saklama ve pazara ulaştırma imkânlarının geliştirilmesi hedefleniyor.
Stokçuluk Yapanlara 3 Yıl Teşvik Yasağı Gündemde
Yeni düzenlemede piyasayı bozucu faaliyetlere karşı yaptırımların ağırlaştırılması da değerlendiriliyor.
Taslakta bazı ihlallere uygulanan para cezalarının artırılması ve belirli fiiller için hapis cezası öngörülmesi gündemde.
Stokçuluk gibi eylemler nedeniyle ceza alan kişi veya işletmelere üç yıl süreyle teşvik verilmemesi de planlanan yaptırımlar arasında bulunuyor.
Söz konusu yaptırımlar henüz yasalaşmadığı için yürürlükteki yeni kurallar olarak değerlendirilmemeli.
Ürün Ödemeleri Banka Üzerinden Yapılabilir
Hal Yasası kapsamında ürün bedellerinin bankalar aracılığıyla ödenmesi de gündemde bulunuyor.
Bu yöntemle sebze ve meyve ticaretindeki ödeme işlemlerinin kayıt altına alınması ve denetimin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Bunun yanında üretici örgütlerinin satış olanaklarının artırılması ve depolama faaliyetlerinin desteklenmesi de taslakta öne çıkan düzenlemeler arasında yer alıyor.
Hal Yasası Ne Zaman Çıkacak?
Yeni Hal Yasası'nın yasalaşma takvimine ilişkin henüz kesin bir tarih açıklanmadı.
A Haber Parlamento Şefi Tülay Ağaoğlu'nun aktardığına göre teklifin 2026 yılı sona ermeden TBMM'ye sunulması gündemde bulunuyor.
Ancak aralık ayında TBMM Genel Kurulunda bütçe görüşmelerinin yapılacak olması nedeniyle düzenlemenin görüşülmesi 2027 yılına kalabilecek.
Hal Yasası'nın ocak ayının ilk bölümünde Genel Kurul gündemine gelmesi ve yeni yılın başlarında yasalaşması bekleniyor.
Berat Albayrak Daha Önce Gündeme Getirmişti
Hal Yasası, Berat Albayrak'ın Hazine ve Maliye Bakanlığı döneminde de gündeme gelmişti.
Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı kapsamında yapılan değerlendirmelerde sebze ve meyve fiyatlarını etkileyen aracılık süreçlerinin azaltılması, üretici örgütlerinin satış imkânlarının genişletilmesi ve lojistik kayıpların önlenmesi hedeflenmişti.
Albayrak, o dönemde komisyonculuk sisteminin değiştirilmesi, yeni hallerin kurulması ve soğuk hava depolarının yaygınlaştırılması gerektiğini dile getirmişti.
Aradan geçen sürenin ardından yeniden gündeme gelen Hal Yasası'nın hangi hükümlerle yasalaşacağı, Meclis'e sunulacak teklifin son haliyle netleşecek.
