Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında savunma ve güvenlik alanında yeni bir iş birliği döneminin önünü açan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda kabul edildi. Üç ülke arasında ortak savunma mekanizması kurulmasını öngören anlaşma, silahlı saldırılara karşı karşılıklı yardımdan savunma sanayii projelerine, istihbarat paylaşımından askeri tatbikatlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında gerçekleştirilen görüşmelerin ardından yapılan elektronik oylamada 398 milletvekili oy kullandı. Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin kanun teklifi, 279 kabul ve 119 ret oyuyla Meclis'ten geçti. Oylamada çekimser, boş veya geçersiz oy kullanılmadı.
Anlaşmaya AK Parti, MHP ve CHP destek verirken DEM Parti, İYİ Parti, YENİ Parti ve Yeni Yol Grubu karşı çıktı.
Bir Ülkeye Saldırı Üç Ülkeye Yapılmış Sayılacak
Mekke Anlaşması'nın en dikkat çekici düzenlemesi, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkenin tamamına yönelik saldırı olarak kabul edilmesi oldu.
Toplam 16 maddeden oluşan anlaşmanın ikinci maddesinde şu hükme yer verildi:
"Taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm Taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edilir."
Bu düzenlemeye göre Türkiye, Pakistan veya Suudi Arabistan'dan birinin başka bir ülke ya da ülke grubu tarafından silahlı saldırıya uğraması halinde diğer taraflar, mevcut imkânları doğrultusunda destek sağlayacak.
Karşılıklı yardım mekanizması, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı temelinde uygulanacak.
Sağlanacak desteğin kapsamı ve niteliği ise tarafların ihtiyaçları ve mevcut imkânları değerlendirilerek belirlenecek.
Türkiye Otomatik Olarak Asker Gönderecek Mi?
Anlaşmada askeri imkân ve kabiliyetlerin karşılıklı yardım kapsamında kullanılabilmesi öngörülüyor. Ancak bu düzenleme, Türkiye'nin anlaşmaya taraf ülkelerden birine yönelik saldırı durumunda otomatik olarak asker göndereceği anlamına gelmiyor.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışına gönderilmesine ilişkin anayasal ve yasal süreçler geçerliliğini koruyacak.
Dolayısıyla anlaşmanın ortak savunma yükümlülüğü getirmesi ile doğrudan asker gönderilmesi birbirinden ayrı süreçler olarak değerlendiriliyor.
Savunma Sanayiinde Ortak Üretim Yapılacak
Mekke Anlaşması, üç ülke arasında savunma sanayii alanındaki iş birliğinin geliştirilmesini de hedefliyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın savunma teknolojileri geliştirme, ortak üretim projeleri yürütme ve araştırma faaliyetlerini artırma konusunda birlikte çalışması öngörülüyor.
Bu kapsamda savunma sanayii kuruluşları arasında teknoloji paylaşımı, ortak araştırma ve geliştirme çalışmaları ile savunma inovasyonunun desteklenmesi planlanıyor.
Anlaşmada uzman personel yetiştirilmesi, silahlı kuvvetler arasında karşılıklı personel değişimi, ortak askeri eğitimler ve tatbikatlar düzenlenmesi de yer alıyor.
Bu faaliyetlerle üç ülkenin askeri kapasitesi arasındaki koordinasyonun ve birlikte çalışabilirliğin artırılması amaçlanıyor.
İstihbarat Ve Terörle Mücadelede İş Birliği
Anlaşmanın bir diğer önemli başlığını güvenlik ve istihbarat paylaşımı oluşturuyor.
Üç ülke, terörizmle mücadelede mevcut iş birliğini operasyonel düzeyde güçlendirmeyi ve uluslararası güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunmayı hedefliyor.
Ortak tehdit değerlendirmeleri yapılması ve istihbarat bilgilerinin karşılıklı mutabakatla oluşturulacak güvenli kanallar üzerinden paylaşılması öngörülüyor.
Bilgi paylaşımında gizlilik, bilgi güvenliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin ilkeler esas alınacak.
Ayrıca savaş, barış ve olağanüstü durumlarda tarafların birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizatı kapsayan lojistik destek sağlayabilmesi düzenleniyor.
Üç Ülkenin Bakanlarından Ortak Komite Kurulacak
Anlaşmanın uygulanmasını koordine etmek amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturulacak.
Komitede Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanları yer alacak.
Komitenin dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanması öngörülürken üç ülkenin liderleri de gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Savunma ve güvenlik alanındaki ortak projeleri koordine edecek komite, anlaşmanın uygulanmasında ortaya çıkabilecek sorunları değerlendirecek ve ihtiyaç duyulması halinde alt komiteler oluşturabilecek.
Komiteye bağlı sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da bulunacak. Genel sekreterlik görevi üç ülke arasında dönüşümlü olarak üçer yıllık dönemlerle yürütülecek. İlk genel sekreterin Pakistan vatandaşı olması kararlaştırıldı.
Anlaşmaya ilerleyen dönemde başka ülkelerin katılabilmesi de mümkün olacak. Ancak bunun için mevcut üç tarafın ortak onayı gerekecek.
İlk 10 Yıl Anlaşmadan Çekilmek Mümkün Olmayacak
Mekke Anlaşması'nın dikkat çeken hükümlerinden biri de tarafların anlaşmadan ayrılmasına ilişkin koşullar oldu.
Anlaşmanın 16'ncı maddesine göre taraf ülkeler, yürürlüğe girişinden itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek.
Bu sürenin ardından ayrılmak isteyen ülkenin kararını diğer taraflara en az üç ay önceden diplomatik kanallarla yazılı olarak bildirmesi gerekecek.
Süresiz olarak yürürlükte kalması öngörülen anlaşmanın sona ermesi veya taraflardan birinin çekilmesi, daha önce kararlaştırılmış ve devam eden ortak faaliyetleri etkilemeyecek.
Gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasına ilişkin yükümlülükler de anlaşmanın sona ermesinden sonra devam edecek.
Mekke Anlaşması Yürürlüğe Girdi Mi?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalandı.
Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin teklif, 27 Ekim'de TBMM Dışişleri Komisyonu'ndan geçti. Genel Kurul görüşmelerinin ardından teklifin tamamı kabul edildi.
Ancak TBMM'deki kabul, anlaşmanın uluslararası düzeyde hemen yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor.
Anlaşmaya göre tarafların kendi iç hukuklarındaki onay süreçlerini tamamlaması gerekiyor. Son onay belgesinin komite sekretaryasına teslim edilmesiyle anlaşma yürürlüğe girecek.
Meclis'te NATO Ve Bölgesel Çatışma Tartışması
Mekke Anlaşması'nın TBMM'deki görüşmeleri sırasında siyasi partiler arasında anlaşmanın kapsamına ilişkin görüş ayrılıkları yaşandı.
Muhalefet milletvekillerinin bir bölümü, Türkiye'nin yeni savunma yükümlülükleri nedeniyle bölgesel çatışmaların tarafı haline gelebileceği yönündeki endişelerini dile getirdi.
Türkiye'nin NATO kapsamındaki yükümlülükleri ile Mekke Anlaşması'ndan doğabilecek sorumluluklar arasında olası uyuşmazlıklar yaşanıp yaşanmayacağı da tartışılan konular arasında yer aldı.
CHP ise anlaşmaya destek vermesine karşın uygulama süreçlerinin TBMM denetimine açık olması gerektiğini vurguladı.
Genel Kurulda üç maddelik kanun teklifinin kabul edilmesinin ardından Meclis Başkanvekili Celal Adan, birleşimi 10 Kasım Salı günü saat 15.00'te yeniden toplanmak üzere kapattı.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında ortak savunma mekanizması oluşturmayı hedefleyen anlaşmanın uygulama süreci, taraf ülkelerdeki onay işlemlerinin tamamlanmasının ardından şekillenecek.
