ADANA (AA) - Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, 'Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası kapsamlı şekilde geliştirilmiş, tüm karar türlerine tek bir platform üzerinden erişim imkanı sağlayan, daha pratik ve işlevsel bir yapı oluşturulmuştur.' dedi.
Özkaya, Avrupa Birliği-Avrupa Konseyi işbirliğinde yürütülen 'Anayasa Mahkemesinin Temel Haklar Alanındaki Kararlarının Etkili Şekilde Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi'nin bir otelde düzenlenen kapanış töreni ve Adana Bölge Toplantısı'na katıldı.
Programda konuşan Özkaya, Adana'nın yalnızca ekonomik ve kültürel bir merkez değil farklılıkların ve birlikte yaşama tecrübesinin de önemli sembollerinden olduğunu söyledi.
Özkaya, toplantıların iki temel amacından ilkinin yargısal iletişim ve işbirliğinin daha yaygın ve etkin hale getirilmesi, ikincisinin de Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurularda verdiği ihlal kararlarının objektif ve subjektif etkilerinin hayata geçirilmesi olduğunu belirtti.
Oturumlarda Anayasa Mahkemesince verilen kararların etkileri konusunda önemli sunumlar yapılacağını dile getiren Özkaya, şöyle konuştu:
'Verilen hak ihlali kararlarının bir an önce giderilmesini sağlamak ve özellikle bireysel başvurulara konu olaylarda mahkememizce sık karşılaşılan ihlal alanlarını ve bu alanlarda yoğunlaşan, bir anlamda da sıkça tekrar eden sorunları ve mahkememizce verilen ihlal kararlarında yer verilen gerekçelerin objektif etkilerini ele alarak adaletin etkin, süratli şekilde ve en üst seviyede gerçekleşmesini temin etmeye çalışmak temel amaçlarımız arasındadır.'
Özkaya, projenin sıradan bir teknik işbirliği programının çok ötesinde anlam taşıdığını vurgulayarak, 'Esasen anayasa yargısının nihai amacı yalnızca ihlal tespiti yapmak değildir. Daha önemlisi, ihlallerin tekrarını önleyecek anayasal bir bilinç ve uygulama kültürü oluşturmaktır. İşte bugün kapanışını yaptığımız proje de tam olarak bu hedefe yönelmiştir. Bu vesileyle projeye sağladıkları kıymetli katkılar dolayısıyla Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyine içten teşekkürlerimi sunuyorum.' ifadelerini kullandı.
- Bireysel başvuru sayıları
Bireysel başvuru mekanizmasının, Türk hukuk tarihinin en önemli reformlarından biri olduğuna dikkati çeken Özkaya, şu bilgileri verdi:
'Bireysel başvurunun kabul edilmeye başlandığı 23 Eylül 2012'den bu yana Anayasa Mahkemesine toplam 739 bin 417 başvuru yapıldığı görülmektedir. Bu başvuruların 637 bin 274'ü sonuçlandırılmış, böylece başvuruların yaklaşık yüzde 86'sı karara bağlanmıştır. Halihazırda derdest bulunan başvuru sayısı ise 102 bin 143'tür. Bu rakamlar, bir yandan vatandaşlarımızın Anayasa Mahkemesi ve bireysel başvuru mekanizmasına duyduğu güveni ortaya koyarken diğer yandan mahkememizin karşı karşıya bulunduğu iş yükünün büyüklüğünü de göstermektedir. Ancak daha da önemlisi, yıllar içerisinde geliştirilen kurumsal kapasite, oluşturulan içtihat birikimi ve yargı kurumlarımız arasında güçlenen işbirliği sayesinde bireysel başvuru sisteminin etkinliğinin sürekli olarak artırılmış olmasıdır. Nitekim bugüne kadar verilen kararlar neticesinde bireysel mağduriyetleri gidermenin ötesine geçilerek temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin anayasal standartların geliştirilmesine önemli katkılar sunulmuştur. Anayasa Mahkemesi tarafından bugüne kadar makul sürede yargılanma hakkı dahil yaklaşık 87 bin ihlal kararı verilmiştir.'
Özkaya, bireysel başvurunun uygulanmaya başlamasıyla temel hak ve özgürlüklere ilişkin birçok uyuşmazlığın ulusal hukuk sistemi içerisinde çözüme kavuşturulabildiğini, böylece Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurularda azalma yaşandığını anlattı.
Bireysel başvurunun başarısının sadece Anayasa Mahkemesinin verdiği kararlarla ölçülemeyeceğini belirten Özkaya, 'Asıl önemli olan, bu kararların ilk derece mahkemelerine, bölge adliye mahkemelerine, bölge idare mahkemelerine, idari uygulamalara ve toplumsal hayata etkili şekilde yansımasıdır. İşte bugün kapanışını yaptığımız proje, tam da bu noktada son derece önemli katkılar sağlamıştır.' değerlendirmesinde bulundu.
Özkaya, proje kapsamında Avrupa'daki iyi uygulama örnekleri ve karşılaştırmalı analizlerin esas alınarak önemli uzmanlık çalışmaları hazırlandığını ifade ederek, şöyle konuştu:
'Özellikle ilk derece mahkemeleri tarafından Anayasa Mahkemesi kararlarının daha etkin uygulanmasına yönelik hazırlanan yol haritası, kararların hayata geçirilmesinde karşılaşılan sorun alanlarını tespit etmiş ve uygulama süreçlerinin güçlendirilmesine yönelik son derece değerli öneriler sunmuştur. Bu çalışma, mevcut uygulamaların değerlendirilmesine ve geleceğe yönelik kurumsal kapasitenin geliştirilmesine önemli katkılar sağlamıştır.'
- 'Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nın yeni hali kullanıma sunuldu
Kararların uygulanmasının daha etkin izlenebilmesine yönelik dijital altyapının güçlendirildiğin söyleyen Özkaya, şunları kaydetti:
'Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası kapsamlı şekilde geliştirilmiş, tüm karar türlerine tek bir platform üzerinden erişim imkanı sağlayan, daha pratik ve işlevsel bir yapı oluşturulmuştur. Gelişen yazılım ve teknoloji imkanlarından yararlanılarak sistemin teknik altyapısı modernize edilmiş, arama ve filtreleme olanakları genişletilmiş, kararların daha hızlı ve etkin şekilde erişilebilir hale gelmesi sağlanmıştır. Bunun yanı sıra kararların uygulanma süreçlerinin izlenmesi, ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi amacıyla yeni dijital araçlar ve platformlar geliştirilmiştir. Avrupa Birliği ile Avrupa Konseyinin ortak finansmanı ve işbirliğiyle yürütülen proje kapsamında hayata geçirilen bu çalışmalar sayesinde kararların görünürlüğü ve erişilebilirliği artırılmış, bunun yanı sıra uygulama süreçlerinin ölçülmesine, değerlendirilmesine ve kurumsal düzeyde takip edilmesine imkan sağlayan güçlü ve sürdürülebilir bir izleme altyapısı oluşturulmuştur. Böylece bireysel başvuru sisteminin etkinliğinin artırılması ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulamadaki etkisinin güçlendirilmesi yönünde kalıcı bir kurumsal kapasite inşa edilmiştir. Bugünden itibaren Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nın yeni halini tüm kamuoyunun kullanımına sunmaktan büyük bir memnuniyet duyduğumu ifade etmek isterim.'
Özkaya, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin de 'Başka bir ifadeyle artık mesele, yalnızca 'karar vermek' değil verilen kararların ilk derece mahkemelerinde uygulanması, kamu otoriteleri tarafından içselleştirilmesi, yeni ihlallerin önlenmesine katkı sunması, toplumda hak ve adalet eksenli bir hukuk kültürünün yerleşmesini sağlamasıdır. Anayasal hakların gerçek güvencesinin yalnızca yüksek mahkemelerin varlığı değil anayasal değerlerin bütün hukuk düzenine nüfuz edebilmesidir. Bu noktada tüm kurumlara önemli sorumluluklar düşmektedir. İlk derece mahkemelerinin Anayasa Mahkemesinin ortaya koyduğu anayasal ilkeleri dikkate alması, yasama ve yürütme organlarının hak ihlallerinin kaynağı olan yapısal sorunların giderilmesine katkı sunması ve akademinin, baroların, medyanın anayasal hak kültürünün gelişmesine destek vermesi büyük önem taşımaktadır.' değerlendirmesinde bulundu.
Özkaya konuşmasını, 'Hak ile Hak olursa bir kişi, yanlış olmaz hiçbir işi. Hak Mevla yaparsa birgün teftişi, acep ne olur yanlış yapanın işi.' ifadesiyle tamamladı.
- Diğer konuşmacılar
Yargıtay Birinci Başkanvekili ve Hukuk Genel Kurulu Başkanı Adem Albayrak, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sistemine paralel bir iç hukuk sistemi kurulduğunu, böylelikle vatandaşların Avrupa'da başka bir ülkede arayacağı hakkı kendi ülkesinde arama hak ve yetkisine kavuştuğunu anlattı.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkının Türk hukuk sisteminde çok köklü değişikliğe yol açtığını dile getiren Albayrak, şöyle konuştu:
'Bireysel başvuru sayesinde anayasal hak ve hürriyetlere yönelik ihlal iddialarının uluslararası organlara taşınmadan, öncelikle ulusal sınırlarımız içerisinde çözümü ve ele alınmasıyla ihlalin giderildiği etkili bir hukuk yolu oluşturulmuştur. Bu anlamda bireysel başvuru ülkemiz için çok önemli bir kazanımdır. Bireysel başvuru, ülkemizde temel hak ve özgürlüklerin daha iyi korunması ve standardının yükseltilmesi amacıyla getirilmiş çağdaş ve önemli bir kurumdur.'
Hakimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili Fuzuli Aydoğdu da bir hak ihlalinin tespit edilmesi kadar benzer ihlallerin tekrarlarının önlenmesinin de önemli olduğunu vurgulayarak, 'Bir kararın etkili olması için yalnızca verilmesi yetmez. O kararın gerekçesinin, ilkesinin, ruhunun, derece mahkemelerine, savcılara, avukatlık pratiğine kadar ulaşması gerekmektedir. Bu proje tam bu amaca hizmet etmiştir.' diye konuştu.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı Vasip Şahin ise demokratik hukuk devletinin en önemli güvencelerinden birinin kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin etkin bir şekilde korunabilmesi olduğunu belirtti.
Hakların anayasal ve yasal güvence altına alınmasının büyük önem taşıdığını söyleyen Şahin, şu ifadeleri kullandı:
'Anayasa Mahkemesi, özellikle bireysel başvuru mekanizmasının hayata geçirilmesinden bu yana, temel hak ve özgürlüklerin korunması alanında önemli bir içtihat birikimi oluşturmuştur. Bu içtihatlar, hak ihlallerinin giderilmesinin yanı sıra benzer ihlallerin önlenmesine ve hak eksenli bir uygulama kültürünün yerleşmesine de hizmet etmektedir. Şüphesiz ki bir mahkeme kararının etkisi, yalnızca verilmiş olmasıyla değil hayata geçirilmesiyle ölçülür çünkü adalet, ancak vatandaşın günlük hayatında karşılık bulduğunda anlam kazanır. Kararların etkili şekilde uygulanması hukukun üstünlüğüne duyulan güveni güçlendirir, adalet duygusunu pekiştirir ve bireyin devlete olan güven ilişkisini de olumlu yönde destekler.'
Programda, Adana Valisi Mustafa Yavuz, Türkiye Adalet Akademisi Başkanı Metin Yıldırım, Adana Cumhuriyet Başsavcısı Altuğ Kürşat Şahin, Adana Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanı Ferhat Karakuş, Adana Bölge Adliye Mahkemesi Başkanı Mehmet Yüksek, Adana Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı Bestami Tezcan, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Yönetişim Bölüm Başkanı Jean Barbe ve Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi Başkanı William Massolin de konuşma yaptı.
Sayıştay Başkanı Metin Yener'in de katıldığı açılış programının ardından 'Bireysel Başvuru İhlal Kararlarının Objektif ve Subjektif Etkisi' konulu oturum yapıldı.
