Yükseköğretim Kanunu’nda uzun süredir hazırlıkları süren yeni düzenleme netleşmeye başladı. Yaklaşık 30 maddeden oluşması öngörülen teklifin, akademik etik ihlallerinden öğrenci affına kadar birçok başlıkta önemli değişiklikler içermesi bekleniyor. Düzenlemenin nisan ayı sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulması öngörülüyor.
Tezini yapay zekâya yazdırana yaptırım
Hazırlanan taslağa göre, akademik çalışmalarda yapay zekâ kullanımı doğrudan değil, eserin başkasına yaptırılması ve haksız unvan elde edilmesi ekseninde sert yaptırımlarla ele alınacak. Buna göre tez, makale, kitap veya projelerini yapay zekâya ya da başka kişilere yazdırarak diploma veya akademik unvan elde edenler için ağır cezalar gündeme gelecek.
Düzenlemede, bu fiilleri işlediği tespit edilen kişilerin üniversite ile ilişiğinin kesilmesi, elde ettikleri diploma ve akademik unvanların geri alınması ve ayrıca 5 bin ila 10 bin lira arasında adli para cezası uygulanması öngörülüyor.
Akademik unvanın, özgün bilimsel üretim yerine dışarıdan hazırlatılan çalışmalarla elde edilmesi halinde hem eğitim hakkı hem de kazanılmış unvanlar yaptırım kapsamına alınacak.
Akademik etik ihlallerine sert çerçeve
Yeni teklifin en dikkat çeken başlıklarından biri, üniversitelerde son dönemde daha sık tartışılan akademik dürüstlük meselesi oldu. Özellikle yapay zekâ destekli içerik üretiminin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte, yükseköğretimde tez yazımı, makale üretimi ve proje hazırlığında etik sınırların yeniden tanımlanması hedefleniyor.
Bu çerçevede düzenleme, yalnızca öğrenci disiplinini değil, aynı zamanda akademik sistemin güvenilirliğini korumaya dönük bir adım olarak değerlendiriliyor. Taslağın yasalaşması halinde, akademik üretimde sahicilik ve bireysel emeğin esas alınacağı daha sert bir denetim dönemi başlayabilir.
Öğrenci affında yeni dönem
Kanun teklifinde yer alan bir diğer önemli başlık ise üniversitelerle ilişiği kesilen öğrenciler için hazırlanan yeni öğrenci affı düzenlemesi oldu. Buna göre, Temmuz 2022 sonrası üniversiteyle ilişiği kesilen öğrenciler için herhangi bir ek şart aranmayacak.
Temmuz 2022 öncesinde ilişiği kesilen öğrenciler açısından ise yalnızca tek bir kriter uygulanacak. Bu gruptaki öğrencilerin, daha önce çıkarılan af düzenlemelerinden yararlanmamış olmaları gerekecek.
Öte yandan düzenlemede, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin af kapsamı dışında tutulması planlanıyor. Böylece af uygulaması, lisans ve ön lisans düzeyindeki öğrencilerle sınırlı kalacak.
Teklif ay sonunda Meclis’te
Uzun süredir üzerinde çalışılan Yükseköğretim Kanunu teklifinin, nisan ayı sonunda TBMM’ye sunulması bekleniyor. Teklifin Meclis gündemine gelmesiyle birlikte hem akademik etik yaptırımları hem de öğrenci affına ilişkin ayrıntıların daha da netleşmesi bekleniyor.
Yükseköğretim sisteminde önemli etkiler doğurabilecek düzenleme, özellikle yapay zekâ ile hazırlanan akademik çalışmalar, diploma güvenliği, öğrenci affı ve üniversite disiplin hükümleri açısından yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
