Türkiye’de yüksek enflasyon ve artan hayat pahalılığı nedeniyle yeniden çalışmayı düşünen emeklilerin sayısı artarken, emekli aylığı ile ikinci maaşın birlikte alınıp alınamayacağı yeniden gündeme geldi. Sosyal güvenlik sistemi içindeki kritik ayrıntılar, özellikle özel sektör, kamu ve kendi işini kurmak isteyen emekliler açısından farklı sonuçlar doğuruyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş’ın değerlendirmelerine göre, emekli olduktan sonra yeniden çalışan herkes için tek bir uygulama yok. Çalışılacak alan ve sigorta statüsü, emekli maaşının devam edip etmeyeceğini doğrudan belirliyor.
Özel sektörde maaş kesilmeden çalışma mümkün
Emekli olduktan sonra özel sektörde çalışmak isteyenler için en kritik başlık, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) uygulaması oluyor. Buna göre, özellikle 2008 Ekim öncesinde sigortalılığı başlayan kişiler için, işe giriş bildirgesinde SGDP seçeneğinin doğru işaretlenmesi halinde emekli aylığı kesilmeden çalışmaya devam etmek mümkün olabiliyor.
Bu sistemde emekli, bir yandan aylığını almaya devam ederken diğer yandan iş yerinden ücret elde edebiliyor. Ancak burada yapılacak bildirimin hatalı olması, maaşın kesilmesi riskini beraberinde getiriyor.
“Kritik nokta, işe giriş bildirgesinde SGDP seçeneğinin doğru şekilde işaretlenmesi.”
Uzmanlara göre, yeniden işe başlayan emeklilerin sözleşme ve SGK bildirimlerini dikkatle kontrol etmesi bu nedenle büyük önem taşıyor.
Emekli çalışan daha az prim ödüyor
SGDP kapsamında çalışan emekliler için bir diğer dikkat çeken unsur da prim kesintilerinde ortaya çıkıyor. Normal çalışanlara göre emeklilerden daha düşük oranda prim kesintisi yapılıyor. Bu durum, yeniden iş hayatına dönen emekliler açısından ek bir mali avantaj yaratıyor.
Örneğin brüt 60 bin TL maaşla çalışan bir emeklinin maaşından yaklaşık 4 bin 500 TL SGDP primi kesilirken, emekli olmayan bir çalışanda bu tutarın yaklaşık 9 bin TL’ye kadar çıkabildiği ifade ediliyor. Böylece emekli çalışan, daha düşük kesintiyle gelirini koruyabiliyor.
Bunun yanında SGDP kapsamında çalışan emekliler, iş kazası ve meslek hastalığı gibi durumlarda SGK’nın sunduğu bazı güvencelerden de yararlanabiliyor.
Kamuya geçen emekli için tek maaş kuralı
Özel sektörde çift gelir imkânı bulunurken, kamu kurumlarında tablo değişiyor. Genel bütçeli kurumlar, belediyeler, KİT’ler ve kamu payı yüksek ortaklıklarda görev alan emekliler için emekli aylığı ile kamu maaşının aynı anda alınması mümkün olmuyor.
Kamuya atanan veya kamu statüsünde çalışan emekliler, SGDP kapsamında değil tüm sigorta kollarına tabi tutuluyor. Bu nedenle kamu görevini tercih eden emeklilerin aylıkları kesilebiliyor. Uzmanlar, özellikle kamuya geçiş planı yapan emeklilerin bu detayı göz ardı etmemesi gerektiğini vurguluyor.
Kendi işini kuran emekliye avantaj
Emekli olduktan sonra kendi işini kurmak isteyenler için ise sistem daha avantajlı bir yapı sunuyor. Kendi adına bağımsız çalışan, şirket ortağı olan ya da iş yeri açan emekliler için bazı durumlarda sosyal güvenlik destek primi kesintisi uygulanmıyor.
Bu modelde emekli aylığında düşüş yaşanmadan ticari faaliyet yürütülebilmesi, özellikle küçük işletme kurmak ya da serbest çalışmak isteyen emekliler için önemli bir fırsat olarak öne çıkıyor.
SGDP ikinci emeklilik sağlamıyor
Emekliler arasında en sık sorulan başlıklardan biri de çalışırken ödenen primlerin ikinci bir emeklilik hakkı doğurup doğurmadığı oluyor. Ancak uzmanlara göre burada yaygın bir yanlış kanı bulunuyor.
SGDP kapsamında ödenen primler, yeni bir emeklilik hakkı oluşturmuyor. Aynı şekilde mevcut emekli maaşını artırmıyor ve daha sonra toplu ödeme şeklinde geri alınamıyor. Bu primler, hizmet birleştirmesi ya da ikinci maaş gibi bir avantaj da sağlamıyor.
Bu nedenle emeklilerin yeniden çalışmaya başlamadan önce gelir beklentilerini doğru planlaması ve SGDP sisteminin sınırlarını iyi bilmesi gerekiyor.
En kritik detay: Bildirim kontrolü
Yeniden çalışmak isteyen emekliler için en önemli risk, SGK’ya yapılan işe giriş bildiriminin yanlış düzenlenmesi. Özellikle özel sektörde SGDP yerine farklı bir sigorta statüsü seçilmesi halinde emekli maaşında kesinti yaşanabiliyor.
Uzmanlara göre emeklilerin işe başlamadan önce:
iş sözleşmesini,
sigorta statüsünü,
işe giriş bildirgesindeki SGDP seçimini
ayrıntılı biçimde kontrol etmesi gerekiyor.
Aksi halde “çift maaş” beklentisiyle işe başlayan birçok emekli, beklemediği bir maaş kesintisiyle karşı karşıya kalabiliyor.
