Hatay, Türkiye’ye katılışının 87’nci yıl dönümünü kutlamaya hazırlanıyor. Her yıl büyük bir gururla anılan 23 Temmuz, yalnızca bir birleşmenin değil; yaklaşık 20 yıl süren kararlı bir siyasi ve diplomatik mücadelenin başarıyla sonuçlandığı gün olarak tarihteki yerini koruyor.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yakından takip ettiği Hatay meselesi, silahlı çatışma yerine diplomasi ve Hatay halkının ortaya koyduğu iradeyle çözüme ulaştırıldı.
Hatay neden Türkiye sınırlarının dışında kalmıştı?
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İskenderun Sancağı olarak anılan bölge Fransız yönetimine girdi. Türkiye ile Fransa arasında 20 Ekim 1921’de imzalanan Ankara Anlaşması’yla bölge, Fransız mandasındaki Suriye sınırları içerisinde bırakıldı.
Anlaşmayla İskenderun Sancağı’na özel bir yönetim şekli tanınırken bölgede yaşayan Türklerin kültürel haklarının korunması ve Türkçenin resmî niteliğe sahip olması kabul edildi. Ancak bu düzenleme, Hatay’ın geleceğine ilişkin tartışmaları sona erdirmedi.
Atatürk, Hatay meselesini millî dava olarak gördü
Fransa’nın 1936 yılında Suriye’ye bağımsızlık vermeye hazırlanması, İskenderun Sancağı’nın geleceğini yeniden gündeme taşıdı. Türkiye, bölgenin doğrudan Suriye yönetimine bırakılmasına itiraz ederek konuyu Milletler Cemiyetine götürdü.
Atatürk, Hatay’ın Türkiye açısından taşıdığı tarihî ve stratejik önemi her fırsatta dile getirdi. Sağlık sorunlarının ağırlaştığı dönemde bile meseleyi yakından takip ederek Türkiye’nin kararlı duruşunu ortaya koydu.
Yürütülen diplomatik temasların ardından bölge için ayrı bir statü oluşturuldu. Atatürk Araştırma Merkezi, Hatay’ın Türkiye’ye katılış sürecini Türkiye Cumhuriyeti’nin önemli diplomatik başarılarından biri olarak değerlendiriyor. Atatürk Araştırma Merkezi
Türk askeri Hatay’a girdi
Türkiye ile Fransa arasında sağlanan mutabakat doğrultusunda Türk askeri 5 Temmuz 1938’de Hatay’a girdi. Türk ve Fransız birlikleri bölgede güvenliğin sağlanması amacıyla birlikte görev yapmaya başladı.
Bu gelişmenin ardından yapılan seçimlerle Hatay Millet Meclisi oluşturuldu. Meclis, 2 Eylül 1938’de toplanarak bağımsız Hatay Devleti’nin kurulduğunu ilan etti.
Hatay Devleti’nin Cumhurbaşkanlığına Tayfur Sökmen, Başbakanlığına ise Abdurrahman Melek getirildi. Türk lirasının kullanıldığı devletin bayrağı da Türk bayrağına benzer biçimde düzenlendi.
Tarihî karar oy birliğiyle alındı
Atatürk, Hatay’ın Türkiye’ye resmen katıldığı günü göremeden 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetti. Ancak onun ortaya koyduğu siyasi irade ve diplomatik strateji, sonraki süreçte de sürdürüldü.
Hatay Millet Meclisi, 29 Haziran 1939’da gerçekleştirdiği tarihî toplantıda Türkiye’ye katılma teklifini görüştü. Teklifin oy birliğiyle kabul edilmesiyle Hatay halkının geleceğine ilişkin karar resmiyet kazandı.
Türkiye ise 7 Temmuz 1939’da çıkardığı 3711 sayılı kanunla Hatay vilayetinin kurulmasına yönelik hukuki düzenlemeyi gerçekleştirdi. Hatay Millet Meclisinin kararı ve Türkiye’deki yasal düzenleme, katılım sürecinin hukuki temelini oluşturdu. TBMM kayıtları
Fransız bayrağı indirildi, Türk bayrağı göndere çekildi
Tarihler 23 Temmuz 1939’u gösterdiğinde Hatay’da yıllardır beklenen gün geldi. Bölgede kalan son Fransız askerleri Hatay’dan ayrıldı. Antakya’daki kışlada düzenlenen törende Fransız bayrağı indirilerek İstiklal Marşı eşliğinde Türk bayrağı göndere çekildi.
Meydanda toplanan binlerce Hataylı, tarihî anı büyük bir coşkuyla karşıladı. Böylece yıllar süren mücadele tamamlandı ve Hatay, Türkiye Cumhuriyeti’nin bir vilayeti oldu. Hatay Valiliğinin tarihsel kaydı
Hatay 87 yıldır aynı gururu yaşıyor
Hatay’ın Türkiye’ye katılması, uluslararası görüşmeler, halk iradesi ve hukuki düzenlemelerle sonuçlanan önemli bir diplomasi başarısı olarak tarihe geçti.
Bugün de 23 Temmuz; başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Tayfur Sökmen, Abdurrahman Melek ve Hatay davasında mücadele edenlerin saygı ve minnetle anıldığı tarihî bir gün olmayı sürdürüyor.
Hatay halkı, Türkiye’ye katılışın 87’nci yılında aynı gururu bir kez daha yaşamaya hazırlanıyor.
Tarihî sürecin önemli günleri
- 20 Ekim 1921: Ankara Anlaşması imzalandı.
- 5 Temmuz 1938: Türk askeri Hatay’a girdi.
- 2 Eylül 1938: Hatay Devleti kuruldu.
- 29 Haziran 1939: Hatay Millet Meclisi Türkiye’ye katılma kararı aldı.
- 7 Temmuz 1939: Hatay vilayetini kuran kanun çıkarıldı.
- 23 Temmuz 1939: Katılım süreci tamamlandı ve Türk bayrağı göndere çekildi.
